Klient chce zapłacić za usługę, zanim ją wykonasz, i prosi o dokument do przelewu. W takiej sytuacji zwykle wystawiasz pro formę, ale po otrzymaniu pieniędzy może być potrzebny już inny dokument.
Pro forma porządkuje zamówienie, ale nie rozlicza sprzedaży
- Przed transakcją potwierdza cenę, zakres i warunki płatności.
- Po wpłacie sprawdź, czy trzeba wystawić fakturę zaliczkową.
- W KSeF pro formę przekazujesz klientowi poza systemem.
- W razie pomyłki nie poprawiaj pro formy jak faktury; ustal, jaki dokument faktycznie wystawiono.
Pro forma daje klientowi warunki do akceptacji, nie potwierdza sprzedaży
Przy zamówieniu z przedpłatą pro forma może pełnić rolę czytelnej informacji o tym, co klient kupuje i ile ma zapłacić. Umieść na niej dane stron, opis towaru lub usługi, cenę, termin płatności oraz wyraźne oznaczenie „pro forma”.
Sama nazwa „faktura” bywa myląca. Pro forma nie jest fakturą w rozumieniu ustawy o VAT, więc samo jej wystawienie nie dokumentuje dostawy ani wykonanej usługi i nie daje podstawy do odliczenia VAT. Uważam, że najbezpieczniej traktować ją jak dokument handlowy z warunkami zamówienia, a nie element księgowości.
Możesz nadać jej numer i przygotować ją w programie do faktur, ale nie ujmuj jej jako faktury sprzedaży. Jeśli klient potrzebuje dokumentu księgowego, znaczenie będzie miał właściwy dokument wystawiony po zdarzeniu gospodarczym.
Wpłata na pro formę może uruchomić obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej
Przelew przychodzi, a usługa jeszcze się nie zaczęła. W typowej krajowej transakcji opodatkowanej VAT otrzymanie zaliczki przed dostawą lub wykonaniem usługi może powodować obowiązek podatkowy w VAT w odniesieniu do otrzymanej kwoty. Pro forma tego obowiązku nie zastępuje.
Art. 106i ustawy o VAT przewiduje, że fakturę dokumentującą otrzymaną przedpłatę wystawia się co do zasady najpóźniej 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu otrzymania pieniędzy. Przykład: jeśli klient wpłaci zaliczkę w maju, termin wystawienia faktury zaliczkowej upływa 15 czerwca. Przy niektórych transakcjach obowiązują wyjątki, więc przed zastosowaniem tej zasady sprawdź rodzaj sprzedaży.
Osobny przypadek to wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów. Ustawa przewiduje, że sama przedpłata na poczet WDT nie powoduje powstania obowiązku podatkowego w VAT, dlatego nie przenoś automatycznie krajowej procedury na transakcję unijną. Jeśli otrzymujesz wpłatę, najpierw ustal rodzaj transakcji, a dopiero potem wybierz dokument.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Klient dostał pro formę, ale jeszcze nie zapłacił | Dokument przedstawia warunki, nie potwierdza sprzedaży | Po akceptacji realizuj zamówienie i wystaw właściwy dokument zgodnie z przebiegiem transakcji |
| Klient wpłacił zaliczkę na typową krajową usługę opodatkowaną VAT | Wpłata może wywołać obowiązek VAT od otrzymanej kwoty | Sprawdź obowiązek faktury zaliczkowej i termin wynikający z ustawy |
| Wpłata dotyczy WDT | Sama zaliczka nie powoduje obowiązku VAT z tytułu WDT | Nie wystawiaj dokumentu według schematu krajowej zaliczki bez sprawdzenia zasad WDT |
| Kontrahent prosi o odliczenie VAT z pro formy | Pro forma nie daje prawa do odliczenia podatku naliczonego | Przekaż właściwą fakturę, jeśli powstały warunki do jej wystawienia |
W 2026 roku pro formę nadal przekazujesz poza KSeF
Nowy obieg faktur może sugerować, że każdy dokument sprzedażowy trzeba wysłać do systemu. Pro forma pozostaje poza KSeF: Ministerstwo Finansów w „Podręczniku KSeF 2.0” wskazuje, że tego rodzaju dokumentu nie wystawia się ani nie przesyła w systemie.
Przekaż ją klientowi uzgodnionym kanałem, na przykład jako plik PDF w wiadomości e-mail. Gdy później wystawiasz właściwą fakturę, ta podlega zasadom fakturowania obowiązującym dla Twojej sytuacji. W fakturze ustrukturyzowanej możesz dodać numer zamówienia lub wcześniejszej pro formy w polu dodatkowego opisu, co pomaga powiązać dokumenty w obiegu firmy.
To rozdzielenie oszczędza pomyłek: pro forma służy do ustalenia warunków i płatności, a faktura właściwa dokumentuje zdarzenie podatkowe. Jeżeli klient prosi o numer KSeF do pro formy, wyjaśnij, że ten dokument nie otrzymuje takiego numeru.
Gdy pro forma zawiera błąd, najpierw ustal, czy pieniądze już wpłynęły
Literówka w adresie lub zmiana ceny nie oznacza automatycznie korekty faktury. Pro forma nie jest fakturą VAT, więc można przygotować poprawioną wersję i wyraźnie wskazać, że zastępuje poprzednią; dla porządku zachowaj ślad, którą wersję wysłano klientowi.
Jeśli przelew już wpłynął, nie kończ sprawy na poprawieniu pro formy. Sprawdź, czy powstał obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej, a także czy kwota i opis transakcji zgadzają się z zamówieniem. Gdy omyłkowo wysłano dokument wyglądający jak faktura VAT bez oznaczenia „pro forma”, przekaż go księgowości do oceny zamiast zakładać, że sam nagłówek rozstrzyga skutki.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady księgowej ani podatkowej. Przy nietypowej transakcji, zwłaszcza zagranicznej lub obejmującej kilka wpłat, skonsultuj dokumenty z księgową, księgowym albo doradcą podatkowym.
Ustal jeden obieg dokumentów przed wysłaniem pro formy
Najprostszy porządek w firmie to przypisać pro formie rolę oferty lub wezwania do zapłaty, a po wpływie środków sprawdzić, czy trzeba wystawić fakturę zaliczkową. Przy WDT i innych wyjątkach nie zakładaj, że działa krajowy schemat. Dzięki temu klient dostaje dokument potrzebny do płatności, a księgowość nie musi zgadywać, czy wpłata została już prawidłowo rozliczona.
