Po narodzinach dziecka kalendarz szybko zapełnia się wizytami, dokumentami i zmianami w pracy. Urlop ojcowski daje pracownikowi do dwóch tygodni wolnego, ale termin jego wykorzystania zależy od tego, czy dziecko się urodziło, czy zostało przysposobione. Pomyłki często zaczynają się przy liczeniu ostatniego dnia albo przy myleniu tego uprawnienia z urlopem rodzicielskim.
Termin i sposób złożenia wniosku decydują o wykorzystaniu urlopu
- Zaplanuj daty z wyprzedzeniem i sprawdź, czy mieszczą się w ustawowym oknie.
- Złóż wniosek pracodawcy w formie papierowej lub elektronicznej, zachowując potwierdzenie.
- Sprawdź podstawę zasiłku, bo 100% podstawy wymiaru nie oznacza 100% ostatniej wypłaty.
- Oddziel urlop ojcowski od rodzicielskiego: to dwa różne uprawnienia, z innymi zasadami.
Po narodzinach dziecka masz czas do jego drugich urodzin
Przy narodzinach dziecka pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko przysługują maksymalnie dwa tygodnie urlopu. Można wykorzystać je jednorazowo albo podzielić na dwie części. Każda musi trwać co najmniej tydzień.
W przypadku dziecka urodzonego urlop trzeba wykorzystać przed ukończeniem przez nie 24. miesiąca życia. Przy przysposobieniu termin liczy się od uprawomocnienia postanowienia sądu: urlop przysługuje w ciągu kolejnych 24 miesięcy, ale nie później niż do ukończenia przez dziecko 7 lat, a przy odroczonym obowiązku szkolnym do 10 lat.
W starszych poradnikach nadal można spotkać granicę 12 miesięcy. To nieaktualna informacja dla urlopu pracowniczego: art. 1823 Kodeksu pracy przewiduje obecnie 24 miesiące w przypadku dziecka urodzonego. Ja kierowałabym się brzmieniem aktualnego przepisu, a nie tekstem, który nie uwzględnia zmiany.
Prawo do urlopu jest niezależne od tego, czy matka dziecka pracuje albo korzysta z własnego urlopu. Przy porodzie mnogim wymiar nie mnoży się przez liczbę dzieci.
Dwa tygodnie obejmują weekendy, więc policz je jako dni kalendarzowe
Najłatwiej pomylić dni wolne od pracy z długością urlopu. Tydzień urlopu ojcowskiego oznacza 7 dni kalendarzowych, a więc wlicza soboty i niedziele. To istotne przy ustalaniu daty powrotu do pracy.
Przykład: jeśli pierwsza część zaczyna się w poniedziałek i trwa tydzień, obejmuje czas do niedzieli włącznie. Do pracy wracasz w kolejny poniedziałek. Jeśli dzielisz urlop na dwie części, każda z nich musi mieć co najmniej 7 dni kalendarzowych, a między nimi może być przerwa.
Termin końcowy sprawdź przed wysłaniem wniosku, szczególnie gdy dziecko zbliża się do granicy wieku. Samo rozpoczęcie planowania nie zachowuje niewykorzystanej części, a po upływie ustawowego okna prawo przepada.
Wniosek składasz pracodawcy co najmniej 7 dni wcześniej
Wniosek o urlop lub jego część złóż najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem. Możesz przekazać go w formie papierowej albo elektronicznej. Pracodawca ma obowiązek go uwzględnić, jeśli spełnione są warunki formalne.
Przy narodzinach dziecka dołącz skrócony odpis aktu urodzenia albo jego kopię. Przy przysposobieniu potrzebna jest kopia prawomocnego postanowienia sądu. Wniosek i dokumenty złóż u pracodawcy; ZUS wskazuje, że pracownik, który wnioskuje o urlop przez pracodawcę, nie musi składać osobnego formularza ZAO, gdy zasiłek wypłaca ZUS.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Pracodawca odmawia urlopu mimo kompletnego wniosku złożonego w terminie | Urlop ojcowski nie zależy od uznaniowej zgody pracodawcy | Zachowaj potwierdzenie złożenia wniosku i poproś o pisemne stanowisko. W razie problemu możesz zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy. |
| ZUS odmawia zasiłku za okres urlopu | Sprawa dotyczy wypłaty świadczenia, a nie samego wniosku o urlop u pracodawcy | Przeczytaj uzasadnienie decyzji. Odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych składa się za pośrednictwem ZUS w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji. |
| Nie masz umowy o pracę | Umowa zlecenia ani działalność gospodarcza same w sobie nie dają urlopu pracowniczego | Sprawdź odrębnie prawo do zasiłku z ubezpieczenia chorobowego i sposób złożenia wniosku. |
W tabeli rozdzielam dwa problemy, które łatwo wrzucić do jednego worka: odmowę udzielenia wolnego i odmowę wypłaty zasiłku. W drugim przypadku ZUS wydaje decyzję, a termin odwołania biegnie od jej doręczenia.
Zasiłek wynosi 100% podstawy, a nie całej pensji na rękę
Za czas urlopu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru. Nie oznacza to automatycznie kwoty równej ostatniej wypłacie netto. Podstawa dla pracownika wynika z przeciętnego wynagrodzenia z okresu przyjmowanego do obliczenia świadczenia, po odliczeniu składek społecznych finansowanych przez pracownika.
Informacja ZUS o wysokości zasiłku rozdziela go od świadczenia za urlop rodzicielski, które ma inną stawkę. Dlatego przy planowaniu domowego budżetu sprawdź podstawę zasiłku i osobno ustal z pracodawcą, kto będzie go wypłacał. Sama liczba „100%” nie wystarczy do oszacowania przelewu.
Przy umowie zlecenia lub prowadzeniu działalności nie składa się wniosku o urlop pracowniczy, bo taka osoba nie korzysta z urlopu udzielanego na podstawie Kodeksu pracy. Może jednak przysługiwać zasiłek na zasadach ubezpieczeniowych, jeśli spełnione są warunki. Wtedy procedurę i dokumenty ustala się dla danego tytułu ubezpieczenia.
Urlop ojcowski i rodzicielski rozwiązują inne potrzeby
Dwa tygodnie ojcowskiego łatwo pomylić z urlopem rodzicielskim, bo oba uprawnienia służą opiece nad dzieckiem. Urlop ojcowski jest odrębnym, samodzielnym prawem ojca; rodzicielski ma własny wymiar i zasady podziału między rodzicami.
Jeśli zależy Ci na wolnym blisko narodzin dziecka, ojcowski pozwala zaplanować krótki, samodzielny okres opieki. Jeśli rodzina potrzebuje dłuższego podziału opieki, sprawdź osobno urlop rodzicielski, w tym nieprzenoszalną część przysługującą każdemu z rodziców. Ja zaplanowałabym te uprawnienia oddzielnie, zamiast traktować dwa tygodnie jako zamiennik dłuższego urlopu.
Zanim ustalisz termin, sprawdź trzy daty
Najpierw zanotuj datę graniczną wynikającą z wieku dziecka albo przysposobienia, potem wybrane dni urlopu, a na końcu termin złożenia wniosku. Taki prosty porządek zmniejsza ryzyko, że wolne zostanie zaplanowane po ustawowym oknie albo wniosek trafi do pracodawcy zbyt późno.
Jeśli pracodawca kwestionuje prawo do urlopu albo ZUS odmawia świadczenia, sprawdź uzasadnienie i skonsultuj swoją sytuację z Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej.
